Welcome to SEKEM Scandinavia.com - SEKEM Circle

Impressies van het SEKEM-onderwijs

door Maaitie Vis, februari 2013

Maatie Vis is sinds enkele maanden aspirant-bestuurslid. Zij woont in Driebergen en  is  21 jaar als leerkracht in het lager onderwijs werkzaam geweest, waarvan 18 jaar op vrijescholen. Daarna werkte ze 25 jaar als kleuterleidster op vrijescholen in Driebergen en Utrecht. Van 1995 tot 2006 heeft zij beginnende vrijescholen in Tsjechië begeleid.

Je zou kunnen zeggen dat het “Arabisch ontwaken” eigenlijk al in 1977 is begonnen: bij de geboorte van SEKEM. Pas 33 jaar later (eind 2010 – begin 2011) breekt de revolutie in de Arabische wereld uit, die wij nu kennen als de “Arabische lente”. En nu in 2012, 35 jaar nadat Ibrahim Abouleish de eerste “SEKEM-kiem” in de woestijn legde, brengen oud-leerlingen van de SEKEM-school hun eigen kinderen naar deze zelfde school! 
 
Als je – zoals ik – voor het eerst in SEKEM bent en je realiseert wat hier allemaal is gebeurd, kun je bijna niet bevatten hoe dit mogelijk is! Natuurlijk ik had erover gelezen, veel gehoord en zelfs twee maal Ibrahim Abouleish en ook zijn zoon Helmy ontmoet, maar dat zegt eigenlijk nog zo weinig.
 
Mijn “geschiedenis” met SEKEM zie ik nu in een paar stappen: in de tachtiger jaren las ik voor het eerst over het SEKEM initiatief. Het kwam mij vreemd voor: een “Waldorfschool” in Egypte, een islamitisch land? Biologisch-dynamische landbouw in de woestijn? Het leek zó ver weg, zo buiten mijn wereld, zo buiten de mogelijkheden. Let wel: dat is wel 30 jaar geleden, Egypte wàs toen ook heel ver… De wereld was totaal anders, ikzelf ook! 
 
Dan een volgende stap: in de zomer van 1996 was ik in Tsjechië om les te geven aan aanstaande vrijeschool kleuterleidsters. Daar kwam dr. Hans Werner een lezing geven. Hans Werner is arts en al vanaf 1981 één van de steunpilaren van Ibrahim Abouleish, samen met zijn vrouw Elfriede. En ja – deze lezing ging over SEKEM! Hij toonde ons dia’s van werkzaamheden in een stoffige woestijn; van het begin van een klein schooltje. De manier waarop hij sprak: zó enthousiast en met zoveel warmte. Wij hingen aan zijn lippen! Wat bijzonder om hem nu 16 jaar later weer te ontmoeten en wel in dat zelfde maar totaal veranderde SEKEM.
 
Volgende stappen: twee maal maakte ik een cultuurreis naar Egypte. En twee keer was het niet mogelijk SEKEM te bezoeken. In mei 2006 nam ik deel aan de SEKEM conferentie in Driebergen. Toen kwam SEKEM ineens heel dichtbij. En pas zes jaar later ben ik er dan echt. Deze reis was en is als een droom die eindelijk bewaarheid wordt! Een heftige droom van maar een paar dagen. Als een soort “gloedgolf” kwam dit hele “SEKEM-gebeuren” over mij. Ja een “gloedgolf” dat was het!
 
Uiteindelijk waren wij (bestuursleden van de Vriendenkring SEKEM) maar vier hele dagen op de SEKEM farm. Eén dagdeel van deze zesdaagse reis – uit en thuis – waren we bij de feestelijke opening van de Heliopolis Universiteit in Cairo. En één dagdeel waren we bij de grootse viering van het 35 jarig bestaan van SEKEM, in dat prachtige lemen amfitheater dat wij allemaal kennen van de vele foto’s… Dus eigenlijk was dit verblijf te kort. Er is nog zoveel meer te beleven en te zien!
 
Scholen
“What is yoùr name?” klonk het toen ik de eerste ochtend, nog ietwat dizzy van de voorgaande reisdag, bij het kleuterschooltje kwam. Olijke, priemende en nieuwsgierige oogjes keken mij aan! Geweldig om te zien hoe deze jonge kinderen in hun effen katoenen schoolhansopjes ronddartelden in de kleutertuin. Sommigen heel uitdagend en anderen heel verlegen. Al deze kinderen, ook de kinderen van de lagere en middelbare school en de kinderen die speciale zorg behoeven, komen uit de omliggende dorpen en gaan heel graag naar school. Inclusief de kleuterschool zijn er 380 leerlingen. Er zijn groepen van 25 à 28 kinderen. Tegenwoordig worden er al kinderen geweigerd omdat er te weinig plek is… De school is erkend door de staat. Voor 40% wordt de school financieel ondersteund. “De overheid staat dichter bij ons; men wil open zijn, maar heeft nog niet de moed om het volledig te erkennen… men wil niet meer corrupt zijn…” zei Abouleish. Je kunt je natuurlijk afvragen hoe dat nu (eind december 2012) is… Op een vraag van ons wat te doen als de school nog meer groeit? Abouleish: “We zijn zeer gewild in Cairo, dat is de toekomst, dat moet gebeuren!” 
 
Iedere ochtend om 8 uur komen alle kinderen van de kleuterschool, de lagere school en de school voor kinderen met “special needs” bij elkaar voor het schoolgebouw. Hand in hand komen zij met hun leerkrachten aanlopen. Alle kinderen hebben een schooltenue aan. Iedere groep een eigen kleur, effen katoen. Een kleurrijk geheel en wat zijn die kinderen allemaal blij! In korte tijd is er van al deze verschillende groepen één grote spiraal gevormd, nog steeds hand in hand. Vanuit volledige rust wordt er een spreuk gezegd. Daarna gaan alle handen los, komen de kinderen van de middelbare school erbij en drommen alle kinderen in één grote groep om de vlaggenmast heen. Op deze dag werd het gebruikelijke zingen van het volkslied – vol overgave – begeleid door een klein handgepompt orgeltje. “Alle scholen in Egypte zingen ’s morgens het volkslied, dus wij ook”, vertelde Yvonne Floride ons later. “Zonder Yvonne zou onze school niet bestaan” zó omschreef Abouleish haar. Zij is één van de dragers van het pedagogische en beeldend kunstzinnige werk. Yvonne liet ons de scholen zien: de kleuterschool, de lagere school, de vakschool, de school voor kinderen die speciale zorg nodig hebben en de baby- en peuteropvang. Zij vertelde ons veel over het reilen en zeilen.
 
Wij werden hartelijk door de leerkracht en de kinderen van de eerste klas in hun lokaal uit-genodigd. Toen ieder zijn plekje gevonden had begon de les. Een grote groep glunderende kinderen met rode hesjes aan zong , klapte en stampte ritmes. Onbevangen gingen sommige kinderen individueel naar het bord vóór in de klas om letters te tekenen. Ja tekenen was het, de Arabische tekens zijn verduveld ingewikkeld… Enkele kinderen wilden ook aan ons laten zien en horen dat ze al een beetje Engels kunnen spreken. Oók de leerkracht van deze klas glunderde, wat is hij trots op zijn groep! Daarna stonden we ineens in de 5e klas: hier waren wij getuige van een fluitles. “Meester” stond voor de klas, buikje vooruit, voorfluitend, de kinderen hem nabootsend. Het ging allemaal zó vanzelfsprekend. Vijfdeklassers in Nederland zouden zich in zo’n situatie héél anders gedragen… Juf Rashida van de 2e klas vertelde ons later dat zij verantwoordelijk is voor het bamboefluitenproject en dat zij nauw samenwerkt met Karin Posthumus, die af en toe uit Nederland naar SEKEM komt.
 
Alle lokalen van de basisschool zien er fleurig uit. Er zijn in de gangen en in de hal kleurrijke wandschilderingen. Alle gebouwen op het terrein zijn van binnen kleurrijk, met veel wandschilde-ringen en schilderijen aan de muur. De buitenkant van de gebouwen is wit. Het straalt je tegemoet tussen de frisgroene, soms bloeiende bomen en de in drie kleuren bloeiende bougainville. En dat in november…
 
Vak- en speciaal onderwijs
Ook waren we even in de vakschool. Een groepje jongens was bezig met metaalbewerking. Vol trots liet een jongen mij zien hoe haaks de hoek was geworden van een plaatje metaal waaraan hij gewerkt had. In de houtwerkplaats werd gewerkt aan de draaibanken die nog niet zo lang geleden door de Zwitserse vriendenkring geschonken zijn.
 
Indrukwekkend was het om te zien hoe een leerkracht met de heilpedagogische groep een kringspel deed. Met zoveel liefde! Een dag later speelde deze groep, tijdens de viering van het 35-jarig bestaan van SEKEM, een sprookje op de Bühne voor wel 1000 mensen…
 
Er is maar weinig ruimte voor deze groep en in hetzelfde gebouw worden sinds kort baby’s en peuters opgevangen. De ouders van deze kleintjes zijn medewerkers van SEKEM en óók oud leer-lingen van de SEKEM school. Ook wordt er in dit gebouwtje remedial teaching gegeven door juf Nura, zij is ook op de SEKEM school geweest! Zij is nog heel jong – iets in de twintig – en vertelde ons enthousiast over haar werk. Zeer inspirerend. 
 
Het werd ons duidelijk dat hier wat moet gebeuren. Acht baby’s op een rij, op een matrasje op de grond in een te kleine donkere ruimte. Als Nederlandse vriendenkring willen wij hiervoor actie ondernemen. Er is meer ruimte nodig, want de vraag groeit. Begeleiders moeten getraind worden. Dit moet ondersteund worden.
 
Heliopolis Universiteit
Voor de officiële opening van de Heliopolis Universiteit kregen we eerst een rondleiding over het universiteitsterrein: de bibliotheek, mensa, ruimtes voor de kunstzinnige vakken, het college-gebouw met veel ruimtes en laboratoria, de prachtige tuinen. Een grote groep jongens stond keurig in het pak en de meisjes kleurig uitgedost vóór het universiteitsgebouw te glunderen en ons welkom te heten. Daarna lopend over het terrein en dus vóór de officiële opening stonden wij ineens in een grote kring buiten. Hand in hand: studenten, docenten, mensen uit allerlei landen van onder andere verschillende universiteiten, van de verschillende Europese vriendenkringen, dus een zeer gemêleerd gezelschap. Er werd een spreuk gezegd. Ik bleek naast Hussein te staan. Een twintigjarige student, gevlucht uit het Syrische oorlogsgeweld. Met zijn familie. Aangrijpend om zijn verhaal te horen; en hoe blij en dankbaar hij is om hier te kunnen zijn, hier te kunnen studeren. 
 
In de grote zaal: het officiële gedeelte. Eerst muziek en vervolgens een inleiding door Ibrahim Abouleish. Daarna de Grondsteenlegging. In deze oorkonde zijn de intenties, de streefrichtingen voor de toekomst van de Heliopolis Universiteit verwoord. Ook de vertegenwoordigers van de verschillende vriendenkringen uit Duitsland, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk en Zwitserland hebben hieraan een bijdrage kunnen schenken in de vorm van een intentiespreuk of soera.
 
De Egyptische oud-minister van landbouw sprak de zaal en vooral Abouleish toe, en feliciteerde hem en iedereen met deze belangrijke gebeurtenis. Hij was zelf zó ontroerd dat hij af en toe tijdens zijn speech met een zakdoekje zijn ogen moest drogen… Meerdere keren kwam hij naar SEKEM en werd een vriend van Abouleish. Hij sprak over het “wonder van SEKEM”. Er waren nog verschillende andere officiële sprekers: o.a. een hoogleraar uit Zuid Afrika, een hoogleraar uit Tunis, verschillende hoogleraren van Europese universiteiten. De rector van de nieuwe Heliopolis Universiteit werd toegesproken en toegezongen, hij werd op deze dag 50 jaar! Als afsluiting sprak Helmy Abouleish, hij pakte de microfoon uit zijn vaders handen, de tijd was al ruim overschreden. “Ik wil nog drie zinnen zeggen”, riep hij uit. Helmy’s woorden kwamen hierop neer: Dankzij wereldwijde steun van vrienden en instellingen is dit gelukt. Dankzij de inspiratie ingegeven door religie en kunst is het gelukt. Dankzij wat er gebeurt door samenwerking en inspanning van alle medewerkers is het gelukt. Dit was een kort maar krachtig en prachtig slotakkoord van deze mooie opening! 
 
35 jaar SEKEM
’s Middags weer een hoogtepunt: de viering van het 35 jarig bestaan van SEKEM. Dit vond plaats op het SEKEM-terrein in het grote amfitheater. Ongeveer 1.000 mensen waren hier bijeen: alle mensen die ’s morgens in Cairo waren, alle leerlingen van de scholen, veel medewerkers. 
 
Na een gezamenlijk gebed uitgesproken door Abouleish, werd dit feest geopend door het school-orkest met Angela Hofmann als dirigent. Angela heeft de leiding over het landbouwbedrijf in al zijn facetten – al meer dan 25 jaar! – en is tevens muziekleerkracht. Zoals eerder gemeld was er de ontroerende opvoering van de kinderen van de heilpedagogische groep, er waren toespraken, een kinderkoor zong, het voorstellen van de nieuwe universiteitsmedewerkers, euritmie door de medewerkers, recitatie door leerlingen van de middelbare school onder leiding van een euritmie-leerkracht. Het overhandigen van geschenken. Het was een vol en feestelijk gebeuren. En weer zo prachtig om te zien: al die kinderen van klein tot groot in hun kleurige kleding! Egyptische kleuters en oudere kinderen hebben een ongelooflijk uithoudingsvermogen… Ter afsluiting werd het volkslied door een paar trompettisten gespeeld en 1.000 mensen zongen uit volle borst mee. Indrukwekkend. Teruglopend uit het theater, door de laan omzoomd door prachtige casuarinabomen (die aan de lariks doen denken, maar met lange sierlijke naalden), ontmoette ik de Syriër Hussein weer met een groep medestudenten. Hij verzekerde mij in de komende 5 jaar hier zijn studie te voltooien. We moesten met elkaar op de foto… 
 
Ja – de studiekosten: zorgen om het financiële. Iedere student heeft per jaar 7000 euro nodig en dat is voor de meeste Egyptenaren moeilijk op te brengen. Dus ook hier is financiële steun in de toekomst zeer gewenst.
 
Ik zou nog zoveel meer kunnen berichten over wat ik gezien en beleefd heb. Over het rijke van zoveel verschillende bedrijven. Over alle interessante ontmoetingen en gesprekken. Maar ik richtte mij vooral op het pedagogische. Het schenken van geld als katalysator voor iets dat schijnbaar onmogelijk is, helpt natuurlijk enorm. Maar het is toch ook zo dat gedachten, gevoelens en intenties van mensen – waar ook ter wereld – als zon en regen kunnen zijn die het goede klimaat scheppen, de goede voedingsbodem vormen, als compost kunnen zijn voor dit belangrijke werk. Met dit wezenlijke gevoel keerde ik huiswaarts. Het is niet “world-wide-web”, maar: Wereld-Wijd-Wij! Daar gaat het om en dàt is wat Ibrahim Abouleish teweeg brengt – deze visionaire levenskunstenaar – tezamen met zijn familieleden en al zijn medewerkers!