Welcome to SEKEM Scandinavia.com - SEKEM Circle

De Sekemschool in Egypte – een bijdrage aan duurzame ontwikkeling

Door Bruno Sandkühler, vertaald door Hendrik Jan Bakker
Gepubliceerd in mei 2014 in Erziehungskunst – Waldorfpädagogik heute, het blad van de Duitse Bond van Vrijescholen.
 
Door de oprichting van een kleuterschool, school voor lager en middelbaar onderwijs, een beroepsopleiding en een universiteit op de Sekem farm in Egypte probeert Ibrahim Abouleish de ontwikkeling van Egypte duurzaam te beïnvloeden. Het land bevindt zich op dit moment in een politieke omwenteling: na het jammerlijk mislukken van gekozen president Mohamed Morsi en de regering van de Moslim Broederschap, roept de bevolking om een sterke man die ze in generaal Abd el Fattah el Sisi gevonden denken te hebben. De interimregering bestaat overwegend uit oude kameraden van ex-president Mubarak en probeert ieder protest met twijfelachtige middelen te onderdrukken. Ze wordt bovendien voortdurend door aanslagen op het leger en de politie van de kant van islamisten gesaboteerd. Maar het politieke bewustzijn is toegenomen. De aanstaande verkiezingen zullen laten zien of Egypte een nieuwe weg in kan slaan. [Generaal El Sisi is sinds 3 juni de gekozen president. Het is nog te vroeg om te zien hoe hij het doet – HJB]
 
Egyptische dorpsschoolHet Egyptische openbaar onderwijs gaat uit van het aanleren van lesstof uit voorgeschreven schoolboeken. Hoewel het onderwijs in theorie gratis is, kunnen veel kinderen niet naar school omdat de ouders niet in staat zijn schooluniformen, schriften en schoolboeken te betalen. Omdat de leerboeken op de lagere school tevens werkboeken zijn waarin de opgeven moeten worden gemaakt, kunnen die boeken niet door jongere broers of zussen worden gebruikt. Bovendien zijn de leerdoelen nauwelijks zonder [betaalde – HJB] bijlessen te halen. Door de miserabele lonen zijn leerkrachten op extra inkomsten uit het geven van bijlessen en andere bijbaantjes aangewezen, waardoor goed lesgeven niet hun prioriteit is – een vicieuze cirkel. Al jarenlang wordt over dringend noodzakelijke hervormingen gesproken, zonder dat er iets gebeurt. Niet zomaar heeft het ministerie voor religieuze zaken 'logisch denken en wetenschap' als thema voor de vrijdagpreken voorgeschreven.
 
Toch heeft scholing bij de bevolking een hoge prioriteit. Gezinnen zijn bereid grote offers te brengen om hun kinderen een goede opleiding te geven. Daardoor is een groot aantal dure privéscholen van verschillende kwaliteit ontstaan, die echter of het staatssysteem in efficiëntere vorm uitvoeren, of op Europese, Amerikaanse of Japanse examens voorbereiden. Nieuwe onderwijsconcepten zoekt men tevergeefs.
 
Een scholengemeenschap ontstaat
Tegen deze achtergrond was het Ibrahim Abouleish en het Sekem-team van begin af aan duidelijk dat vernieuwend onderwijs voor de toekomst van Egypte van buitengewoon belang is. Parallel aan de opbouw van een landbouwbedrijf ontstond op de farm een eigen scholengemeenschap, bestaande uit een kleuterschool, een lagere en middelbare school, beroepsonderwijs, speciaal onderwijs, een academie voor toegepast wetenschappelijk onderwijs en als jongste loot de Heliopolis Universiteit, gesitueerd in de oude stad Heliopolis die nu een voorstad van Cairo is. Een bijzondere vermelding verdienen de zogenaamde Kamillekinderen, kinderen uit arme families die aan het gezinsinkomen moeten bijdragen of om andere redenen niet naar school kunnen. Zij verrichten op de farm halve dagen lichte werkzaamheden zoals het plukken van kruiden, ontvangen daarvoor een heel dagloon en krijgen de andere helft van de dag les in basisvakken.
 
Eerste klas SekemschoolTerwijl met de kleuters volgens de uitgangspunten van de vrijeschoolpedagogie kan worden gewerkt, is het lagere en middelbare onderwijs aan de voorschriften van het staatsonderwijs gebonden. Antroposofische bezoekers komen echter louter vertrouwde elementen uit de vrijescholen tegen, zoals periode-onderwijs en vooral de uitgesproken kunstzinnige en praktische aanpak die het hele onderwijs kenmerkt: muziek, schilderen, boetseren, recitatie en drama horen er net zo goed bij als euritmie en het wekelijkse schoolfeest met presentaties uit de klassen. Dat het feest met koranreciet begint en dat veel meisjes een hoofddoek dragen is in de Egyptische context een vanzelfsprekend gegeven.
 
Lerarenopleiding en universiteit
De leerkrachten van de Sekemscholen hebben in de regel een staatsopleiding gevolgd, maar moeten doorlopend worden bijgeschoold, waar de Duitse pedagoge Evelyne Schindler zich bijzonder voor heeft ingespannen. Bijzondere aandacht wordt besteed aan het ontwikkelen van basisvaardigheden als het zelfstandig voorbereiden van lessen en efficiënt lesgeven, maar ook aan spraakvorming, kunst, handvaardigheid en algemene vorming zoals de oud-Egyptische cultuur, waar het Egyptische onderwijs nauwelijks aandacht aan besteedt. Deze bijscholing wordt afgesloten met een Sekemcerificaat voor leerkrachten en heeft als neveneffect dat leerkrachten hiermee ook welkom zijn aan staatsscholen en andere particuliere onderwijsinstellingen. Enerzijds is dat een voordeel voor die leerkrachten en de scholen, anderzijds betekent het ook dat de Sekemschool steeds nieuwe leerkrachten moet opleiden.
 
Studenten van de Heliopolis Universiteit oefenen euritmie.Zeer hoopgevend zijn de mogelijkheden van de leerlingen die de diverse beroepsopleidingen hebben voltooid. Zij hebben optimale kansen op een arbeidsmarkt met een enorme werkloosheid. Intussen zijn ook de eerste leerlingen van de Sekemschool in de Heliopolis Universiteit en andere hogescholen ingestroomd en men heeft hoge verwachtingen van hen voor de ontwikkeling van Egypte.
 
Hoewel Sekem vaak als oase wordt betiteld, is het initiatief op allerlei manieren met de samenleving verbonden. Er zijn al langere tijd talloze samenwerkingsverbanden met Egyptische en internationale instituten voor hoger onderwijs op het gebied van onderzoek, en uitwisselingsprogramma's voor studenten en docenten zullen in de nabije toekomst kunnen worden opgezet.
 
Dr. Bruno Sandkühler (1931) was leraar aan de Michael Bauerschool in Stuttgart en is als oriëntalist al jarenlang met Egypte en Sekem verbonden.