Welcome to SEKEM Scandinavia.com - SEKEM Circle

In de gevangenis kwam de ommekeer

door Mathias Maurer

Overgenomen uit 'Erziehungskunst – Waldorfpädagogik heute' (oktober 2014), vertaald door Hendrik Jan Bakker

Helmy Abouleish, de zoon van de Alternatieve Nobelprijsdrager en SEKEM-oprichter Ibrahim Abouleish, is bedrijfsleider van de Egyptische SEKEM Group met meer dan 2.000 medewerkers. Hij werd ervan beschuldigd SEKEM-bedrijven te hebben bevoordeeld met EU-subsidies en met het 'oude' systeem van Hosni Mubarak te hebben samengewerkt. Om de willekeur van de Egyptische rechtspraak te ontlopen, kwam hij door een schikking vrij. Toch zat Abouleish in 2011 honderd dagen in de beruchte Torah-gevangenis in Cairo. Daar ontstond een onverwachte ommekeer.

Helmy Abouleish ziet zich niet als tweede SEKEM-generatie, maar was met het gezin vanaf het prille begin bij de opbouw van SEKEM betrokken. Toen de eerste huizen werden gebouwd, de eerste putten geslagen, de eerste velden ontgonnen en de eerste koeien per schip uit Duitsland aankwamen.

Geboren werd hij nog in Graz, waar zijn vader scheikunde studeerde. Zijn kinderjaren bracht hij op het kleine landgoed van zijn grootvader door.  Vervolgens verhuisde het gezin naar St. Johann in Tirol, waar hij zijn hobby's piano- en voetbalspelen kon uitleven – en als gymnasiast voor de eerste keer de Filosofie van de Vrijheid van Rudolf Steiner las. Geïnspireerd door een bezoek aan Egypte en aangemoedigd door de bevriende antroposofe Martha Werth, besloot het gezin naar Egypte terug te keren, om daar een holistisch ontwikkelingsinitiatief te beginnen.

Met hun hele hebben en houden in drie Volkswagenbussen vertrok het gezin in 1977 naar Heliopolis (Cairo) en vanaf de eerste dag hielp de zestienjarige Helmy om midden in de woestijn het SEKEM-bedrijf op te bouwen. In zijn vrije tijd verkende hij het land met uitgebreide tochten per motorfiets, zolang hij niet in de schoolbanken van de Duitse school in Cairo zat. Daarna ging alles heel snel. In 1985 moest Helmy plotseling de leiding over het bedrijf overnemen omdat zijn vader ziek werd. "Ik als zakenman en verkoper van onze producten, hij als visionair ondernemer. Op die manier vulden we elkaar perfect aan" concludeert Helmy terugkijkend. En zo groeide SEKEM vanaf 1989 snel. "In Eosta en Lebensbaum werden de eerste handelspartners voor onze groenten en thee gevonden. Ook de lokale markt werd bevoorraad" herinnert hij zich. In deze tijd valt ook het succes van SEKEM met het ministerie van landbouw, dat in heel Egypte stopte met het sproeien van pesticide vanuit de lucht over de katoenvelden.  "Onze missie was destijds om in Egypte de bd-landbouw bekend te maken" en dat doel heeft SEKEM inmiddels bereikt. Nu zijn 140 gecertificeerde boerenbedrijven in Egypte actief, waar bijna negenhonderd kleine boeren bij zijn aangesloten die ook katoen verbouwen. Samen met Alnatura (Duitsland) en Under the Nile (USA) kon de textiel succesvol geëxporteerd worden. Op SEKEM zelf rond de 2.000 werknemers in loondienst.

Met de welvaart namen de contacten van SEKEM toe. Helmy Abouleish zat al snel in meer dan veertig nationale en internationale organisaties, vloog over de aardbol en schudde president Obama en Prins Charles de hand. "Ik voelde me als Napoleon",  kijkt de dynamische drieënvijftigjarige terug. "Ik dacht dat de wereld zonder mij stil zou staan." De verlening van de Alternatieve Nobelprijs in 2003 aan zijn vader liet SEKEM voortdurend in de schijnwerpers staan. "Het was als een explosie" zegt Helmy. Zijn gezin zag hij zelden. Toen kwam de zogenaamde Arabische lente die zijn vader Ibrahim tijdens een bijeenkomst van de Duitse Vriendenkring SEKEM als vierjarige vulkaanuitbraak beschreef, een katastrofe waaronder ook SEKEM zeer heeft geleden.  "Net als de val van de muur heeft niemand deze revolutie kunnen voorspellen", zegt Helmy. Er ontstonden energietekorten, transporten werden geblokkeerd en de lokale verkoop zakte met 40 procent.

Helmy beschrijft de relatie tot zijn vader zo, alsof hij zijn jongere broer is. Weliswaar kan hij diens charisma, natuurlijke autoriteit en spirituele uitstraling die SEKEM tot nu toe overeind hielden, nauwelijks evenaren, maar misschien dat hij SEKEM op een nieuwe manier voort kan leiden.

Als een wenk van het lot wordt Helmy als hij 49 jaar oud is in hechtenis genomen. Hij zit met 56 voormalige ministers, televisiemakers, politici en ondernemers in voorarrest in de Caireense Torahgevangeis. Hij heeft een strakke dagindeling, houdt een dagboek bij, komt tot bezinning, doet kritisch zelfonderzoek, stelt zich levensvragen, heeft veel gesprekken met medegevangenen en begint als moslim regelmatig te bidden. Het lijkt een absurd gevolg van de gedwongen rust in de gevangenis: zijn vier dochters genieten ervan om eindelijk hun vader te kunnen zien, met hem samen te kunnen zijn en twee, drie uur aaneen met hem te kunnen spreken. In vrijheid had hij nauwelijks tijd om te lezen, voor de dagelijkse ochtendkring, voor contact met zijn omgeving. Hij ziet in dat mooie zondagspreken, beginselverklaringen of politici de wereld niet kunnen veranderen, maar alleen de maatschappelijke inzet van de mensen waarom het gaat zelf. "Ik zei tot mezelf dat het goed is dat ik hier ben", herinnert Helmy zich. Hij leest de Koran, verdiept zich in de spirituele kant van de islam – het soefisme – en bezint zich op zijn behoefte aan verdieping, rust en religieuze contemplatie. Hij stelt zich nieuwe doelen en erkent dat hij zijn eigen toekomst en die van SEKEM alleen vanuit zijn innerlijk vorm kan geven. "Met deze ommekeer begon voor mij een nieuw tijdperk" zegt Helmy, "want je wordt pas echt efficiënt door geestelijke inspanning."

Na zijn terugkeer uit de gevangenis beperkt hij zijn internationale activisme en concentreert hij zich op de behoeften van SEKEM en de landbouw en in het bijzonder op de behoeften van de derde generatie van SEKEM in de Sekemschool, de beroepsopleiding en de universiteit. Hij stelt een familieberaad in om ideeën te ontwikkelen om vanuit de toekomst te kunnen handelen. "Daarvoor moeten we samen ons spirituele kunnen ontwikkelen", zegt hij. Helmy Abouleish is op weg naar zichzelf om de toekomst van SEKEM vorm te geven.